MAHITI DARSHAN

 *बप्पाला आणायची लगबग सुरू झाली... आरस तयार ठेवा, मोदकाचा नैवेद्य स्विकारायला मी येतोय  ढोल ताशांच्या गजरात....*

|| आपल्या लाडक्या गणपतीला चौदा विद्या आणि 

|| चौसष्ठ कला यांचा अधिपती असे म्हटले जाते. 

|| साहजिकच या चौदा विद्या आणि चौसष्ठ कला 

|| कोणत्या याबद्द्ल अनेकांच्या मनात उत्सुकता असते.

●---------------------: चौदा विद्या :---------------------●

● चार वेद + सहा वेदांगे + न्याय, मीमांसा, पुराणे 

● व धर्मशास्त्र अश्या एकूण चौदा विद्या आहेत. 

 

●-------------------------: वेद :-------------------------● 

१ } ऋग्वेद 

२ } यजुर्वेद  

३ } सामवेद 

४ } अथर्ववेद

 

●---------------------: सहा वेदांगे :---------------------●

१ } व्याकरण :------------ 

|| भाषेतील शब्दांच्या व्यवहाराचे शास्त्र.

२ } ज्योतिष :------------ 

|| ग्रहगती तथा सामुद्रिक जाणण्याची विद्या.

३ } निरुक्त :------------ 

|| वेदांतील कठीण शब्दांचे अर्थ सांगणारे शास्त्र.

४ } कल्प :------------ 

|| धार्मिक विधी- व्रतांचे वर्णन करणारे शास्त्र.

५ } छंद :------------ 

|| शब्दांची गानयोग्य रचना व काव्यवृत्ताचे ज्ञान.

६ } शिक्षा :------------ 

|| शिक्षण, अध्यापन व अध्ययन.

 

१ } न्याय 

२ } मीमांसा

३ } पुराणे  

४ } धर्मशास्त्र.

●------------------: चौसष्ट कला ६४ :------------------● 

 

१ } पानक रस तथा रागासव योजना :------------ 

|| मदिरा व पेय तयार करणे.

२ } धातुवद :------------ 

|| कच्ची धातू पक्की व मिश्रधातू वेगळी करणे.

३ } दुर्वाच योग :------------ 

|| कठीण शब्दांचा अर्थ लावणे.

४ } आकर ज्ञान :------------ 

|| खाणींविषयी अंतर्गत सखोल ज्ञान असणे.

५ } वृक्षायुर्वेद योग :------------- 

|| उपवन, कुंज, वाटिका, उद्यान बनविणे.

६ } पट्टिका वेत्रवाणकल्प :------------- 

|| नवार, सुंभ, वेत इत्यादींनी खाट विणणे.

७ } वैनायिकी विद्या ज्ञान :------------ 

|| शिष्टाचार व विनय यांचे ज्ञान असणे.

८ } व्यायामिकी विद्याज्ञान :------------- 

|| व्यायामाचे शास्त्रोक्त ज्ञान असणे.

९ } वैजापिकी विद्याज्ञान :------------ 

|| दुसऱ्यावर विजय मिळविणे.

१० } शुकसारिका प्रलापन :------------ 

|| पक्ष्यांची बोली जाणणे.

११ } अभिधान कोष छंदोज्ञान :------------ 

|| शब्द व छंद यांचे ज्ञान असणे.

१२ } वास्तुविद्या :------------ 

|| महाल, भवन, राजवाडे, सदन बांधणे.

१३ } बालक्रीडाकर्म :------------ 

|| लहान मुलांचे मनोरंजन करणे.

१४ } चित्र शब्दा पूपभक्षविपाक क्रिया :------------ 

|| पाकक्रिया, स्वयंपाक करणे.

१५ } पुस्तकवाचन :------------ 

|| काव्यगद्यादी पुस्तके व ग्रंथ वाचणे.

१६ } आकर्षण क्रीडा :------------ 

|| दुसऱ्याला आकर्षित करणे.

१७ } कौचुमार योग :------------- 

|| कुरुप व्यक्तीला लावण्य संपन्न बनविणे.

१८ } हस्त लाघव :------------ 

|| हस्त कौशल्य तथा हातांनी कलेची कामे करणे.

१९ } प्रहेलिका :------------ 

|| कोटी, उखाणे वा काव्यातून प्रश्न विचारणे.

२० } प्रतिमाला :------------ 

|| अंत्याक्षराची योग्यता ठेवणे.

२१ } काव्यसमस्यापूर्ती :------------ 

|| अर्धे काव्य पूर्ण करणे.

२२ } भाषाज्ञान :------------ 

|| देशी-विदेशी बोलींचे ज्ञान असणे.

२३ } चित्रयोग :------------ 

|| चित्रे काढून रंगविणे.

२४ } कायाकल्प :------------ 

|| वृद्ध व्यक्तीला तरुण करणे.

२५ } माल्यग्रंथ विकल्प :------------ 

|| वस्त्रप्रावरणांची योग्य निवड करणे.

२६ } गंधयुक्ती :------------ 

|| सुवासिक गंध वा लेप यांची निर्मिती करणे.

२७ } यंत्रमातृका :------------ 

|| विविध यंत्रांची निर्मिती करणे.

२८ } अत्तर विकल्प :------------ 

|| फुलांपासून अर्क वा अत्तर बनविणे.

२९ } संपाठय़ :------------ 

|| दुसऱ्याचे बोलणे ऐकून जसेच्या तसे म्हणणे.

३० } धारण मातृका :------------ 

|| स्मरणशक्ती वृद्धिंगत करणे.

३१ } छलीक योग :------------ 

|| चलाखी करून हातोहात फसविणे.

३२ } वस्त्रगोपन :------------ 

|| फाटकी वस्त्रे शिवणे.

३३ } मणिभूमिका :------------ 

|| भूमीवर मण्यांची रचना करणे.

३४ } द्यूतक्रीडा :------------ 

|| जुगार खेळणे.

३५ } पुष्पशकटिका निमित्त ज्ञान :------------ 

|| प्राकृतिक लक्षणाद्वारे भविष्य सांगणे.

३६ } माल्यग्रथन :------------ 

|| वेण्या, पुष्पमाला, हार, गजरे बनविणे.

३७ } मणि रागज्ञान :------------ 

|| रंगावरून रत्नांची पारख करणे वा ओळखणे.

३८ } मेष कुक्कुटलावक :------------ 

|| युद्धविधी- बोकड, कोंबडा इ.च्या झुंजी लावणे.

३९ } विशेष कच्छेद ज्ञान :------------ 

|| कपाळावर लावायच्या तिलकांचे साचे करणे.

४० } क्रिया विकल्प :------------ 

|| वस्तूच्या क्रियेचा प्रभाव उलटविणे.

४१ } मानसी काव्यक्रिया :------------ 

|| शीघ्र कवित्व करणे.

४२ } आभूषण भोजन :------------ 

|| सोन्या-चांदी वा रत्नामोत्यांनी काया सजवणे.

४३ } केश शेखर पीड ज्ञान :------------ 

|| मुकुट बनविणे व केसात फुले माळणे.

४४ } नृत्यज्ञान :------------ 

|| नाचाविषयीचे शास्त्रोक्त सखोल ज्ञान असणे.

४५ } गीतज्ञान :------------ 

|| गायनाचे शास्त्रीय सखोल ज्ञान असणे.

४६ } तंडुल कुसुमावली विकार :------------ 

|| तांदूळ व फुलांची रांगोळी काढणे.

४७ } केशमार्जन कौशल्य :------------ 

|| मस्तकाला तेलाने मालीश करणे.

४८ } उत्सादन क्रिया :------------ 

|| अंगाला तेलाने मर्दन करणे.

४९ } कर्ण पत्र भंग :------------ 

|| पाना फुलांपासून कर्णफुले बनविणे.

५० } नेपथ्य योग :------------ 

|| ऋतु कालानुसार वस्त्रालंकाराची निवड करणे.

५१ } उदकघात :------------ 

|| जलविहार करणे. रंगीत पाण्याच्या पिचकारी करणे.

५२ } उदकवाद्य :------------ 

|| जलतरंग वाजविणे.

५३ } शयन रचना :------------ 

|| मंचक, शय्या व मंदिर सजविणे.

५४ } चित्रकला :------------ 

|| नक्षी वेलवुट्टी व चित्रे काढणे.

५५ } पुष्पास्तरण :------------ 

|| फुलांची कलात्मक शय्या करणे.

५६ } नाटय़ अख्यायिका दर्शन :------------ 

|| नाटकांत अभिनय करणे.

५७ } दशनवसनांगरात :------------ 

|| दात, वस्त्रे, काया रंगविणे वा सजविणे.

५८ } तुर्ककर्म :------------ 

|| चरखा व टकळीने सूत काढणे.

५९ } इंद्रजाल :------------ 

|| गारुडविद्या व जादूटोणा यांचे ज्ञान असणे.

६० } तक्षणकर्म :------------ 

|| लाकडावर कोरीव काम करणे.

६१ } अक्षर मुष्टिका कथन :------------ 

|| करपल्लवीद्वारे संभाषण करणे.

६२ } सूत्र तथा सूचीकर्म :------------ 

|| वस्त्राला रफू करणे.

६३ } म्लेंछीतकला विकल्प :------------ 

|| परकीय भाषा ठाऊक असणे.

६४ } रत्नरौप्य परीक्षा :------------ 

|| अमूल्य धातू व रत्ने यांची पारख करणे.

------------: || ॐ महागणाधिपतये नमः ॥ :------------